Montaż podcastu w REAPERZE z OSARA i NVDA

Jak korzystać z tego poradnika

Ten dokument jest zbudowany tak, żeby czytnik ekranu mógł po nim sprawnie skakać. Poniżej skróty NVDA, które się tu przydadzą (w trybie czytania dokumentu, nie w polu edycji):

• H i Shift+H: następny i poprzedni nagłówek. Rozdziały to nagłówki poziomu 2, podrozdziały poziomu 3.
• 2 i 3: następny nagłówek poziomu 2 (rozdział) lub 3 (podrozdział). Shift+2 i Shift+3: poprzedni.
• D i Shift+D: następny i poprzedni obszar strony (nawigacja, treść główna, stopka).
• K: następny link. Na końcu każdego rozdziału jest link „Powrót do spisu treści".
• T: następna tabela. L: następna lista. I: następny element listy.
• NVDA+F7: lista nagłówków, linków i obszarów w jednym oknie z wyszukiwaniem.

Na samym początku strony są dwa linki „Przejdź do …", a każdy rozdział kończy się nawigacją: powrót do spisu, poprzedni i następny rozdział.

Oznaczenia w treści

• Skróty klawiszowe są zapisane tak: Ctrl+Shift+J. Znak plus oznacza naciśnięcie klawiszy jednocześnie.
• Tekst w cudzysłowie lub w nawiasie „NVDA: …" to to, co czytnik ekranu faktycznie powiedział podczas sprawdzania w REAPERZE.
• Wszystkie opisane sekwencje zostały sprawdzone w praktyce. Efekty dźwiękowe (odszumianie, przyciszanie muzyki, fade, głośność końcowa) zmierzono na wyrenderowanych plikach.
• Poradnik opisuje REAPER w wersji 7.82 z rozszerzeniem OSARA, NVDA w wersji polskiej i układ klawiatury Windows (polski programisty). Jeśli używasz innej wersji lub innych skrótów, część numerów Tabów i skrótów może się różnić.

0. Zasady, które obowiązują w całej instrukcji

• Tab w oknie wtyczki idzie po kontrolkach. Liczę Taby od listy wtyczek (czyli od pozycji „List1, lista, VST: …" po otwarciu okna FX). Pierwszy Tab z listy trafia w pole komentarza.
• Jak czytać opisy Tabów. Kroki są zapisane jako lista czynności. Gdy trzeba przejść przez wiele kontrolek, jest osobny krok: „Przechodzimy Tabem N razy przez: …" (to lista kontrolek, których nie ruszamy, wypisana po przecinku). Kolejny krok mówi, do czego dochodzimy: podaje, co dokładnie powie NVDA, i co wtedy robisz. Jeżeli nie chcesz słyszeć, przez jakie opcje trzeba przejść, po prostu pomijaj kroki zaczynające się od „Przechodzimy przez". Kolejny krok zawsze mówi, co jest celem. Liczbę Tabów podaję po to, żebyś mógł zliczyć je po cichu albo sprawdzić, czy nie zabłądziłeś.
• Wartość liczbową wpisujesz tak: Tab do pola edycji (NVDA: „pole edycji, zaznaczone …"), wpisujesz liczbę (zastępuje zaznaczoną), Enter. Enter nic nie mówi. Sprawdzenie: Shift+Tab na suwak, NVDA czyta nową wartość.
• Ctrl+Shift+J = gdzie jest kursor i czy gra. Ctrl+Shift+Space = co jest zaznaczone (item, zakres czasu).
• Ctrl+Z cofa. Jeśli coś pójdzie nie tak, cofaj i sprawdzaj Ctrl+Shift+Space.
• Uwaga na pułapki skrótów w tej keymapie:
• Alt+Lewo / Alt+Prawo zmieniają panoramę zaznaczonej ścieżki (panorama to rozłożenie dźwięku między lewy i prawy głośnik; NVDA: „1% right"). Cofnięcie: Alt+Lewo aż do „center".
• L to blokada itemów („locking on/off"), nie zapętlenie. Nie naciskaj przypadkiem.
• Ctrl+Prawo / Ctrl+Lewo przechodzą do następnego/poprzedniego itemu względem zaznaczonego itemu, nie względem kursora. Po każdym skoku sprawdzaj Ctrl+Shift+Space.
• Esc w oknie głównym kasuje zakres czasu i pętlę (NVDA: „cleared time/loop selection"). Ustawiaj zakres tuż przed użyciem i nie naciskaj Esc po drodze. Esc w oknie wtyczki lub dialogu zamyka to okno i nie ma tego skutku.
• Ścieżki wybierasz strzałkami Góra/Dół (NVDA: „1 Mowa 2 items" = ścieżka 1, nazwa, liczba itemów).
• Item to pojedynczy kawałek nagrania na ścieżce. Ścieżka to „pasek", na którym leżą itemy; efekty (wtyczki) wkładasz na ścieżkę i działają na wszystkie jej itemy.

1. Przygotowanie projektu (jednorazowo)

1. Linijka w minutach i sekundach zamiast taktów: Alt+V (menu View), strzałka Góra 5 razy do „Time unit for ruler, rozwijane", Prawo, wybierasz „Minutes:Seconds" (Dół, Enter). NVDA: „minutes:seconds". Odtąd Ctrl+Shift+J mówi „0 min 12.500 sec".
2. Tryb ripple (to przesuwanie reszty nagrania po usunięciu fragmentu, żeby nie zostawała dziura): Alt+Shift+P przełącza po kolei: „ripple per-track" (przesuwa tylko ścieżkę, na której usuwasz) → „ripple all tracks" (przesuwa wszystkie ścieżki) → „ripple off" (nic się nie przesuwa, zostaje dziura). Ctrl+Shift+P tylko odczytuje aktualny tryb. Do wycinania z podcastu ustaw „ripple all tracks", do przesuwania itemów „ripple off".
3. Crossfade między itemami: Alt+Shift+X przełącza („crossfade on/off"), domyślnie włączony. Crossfade to krótkie, płynne przejście na styku dwóch itemów: jeden cichnie, a drugi narasta, więc w miejscu połączenia nie słychać kliknięcia ani „skoku" dźwięku.

2. Etap 1: nowa ścieżka, uzbrojenie, nagranie

Najważniejsze: nagranie MUSI zaczynać się ciszą (tło pomieszczenia), minimum 3 do 5 sekund, zanim cokolwiek powiesz. Z tej ciszy później zbudujemy profil szumu do odszumiania (profil szumu to „odcisk palca" tła, który wtyczka odejmie od całego nagrania). Długość ciszy może być różna w każdym nagraniu, nie musi wynosić dokładnie 5 s. Dlatego w etapie 2 nie zakładamy 5 s, tylko szukamy pierwszego słowa klawiszem Tab.

1. Ctrl+Home: kursor na początek (NVDA: „0.000 sec").
2. Ctrl+T (Twój skrót: wstaw ścieżkę i nazwij). NVDA: „pole edycji, pusta … Track name". Wpisz Mowa, Enter (NVDA: „okno"). Sprawdzenie: Ctrl+Shift+Space → „1 Mowa".
3. F7: uzbrojenie ścieżki, czyli przygotowanie jej do nagrywania (NVDA: „armed"). Kontrola: Ctrl+Shift+F7 → „Armed: 1 Mowa".
4. Tryb bez odsłuchu (żeby nie słyszeć siebie z opóźnieniem): F8 dwa razy. F8 przełącza kolejno: „normal" → „not when playing" → „record monitor off" → „normal". Po dwóch naciśnięciach masz „record monitor off". Kontrola: Ctrl+Shift+F8 → „Monitored: none".
5. R: start nagrywania (NVDA: „record"). Podczas nagrania Ctrl+Shift+J mówi np. „bar 6 beat 1 85%, recording" (przy linijce w minutach: czas nagrania). Milcz przez te pierwsze 3 do 5 sekund, potem mów.
6. Spacja: stop. Otwiera się okno „Select files to save or delete", fokus na „Save All" (Tab: Rename selected, Delete selected, Delete All). Enter zapisuje (NVDA: „stop"), kursor wraca na początek.
7. Sprawdzenie: Ctrl+Prawo → „trackview" + „1 01-Mowa-….wav".

3. Etap 2: cięcie, cisza jako osobny item, poruszanie się po osi czasu

3.1 Cisza jako osobny item (działa dla dowolnej długości ciszy)

1. Zaznacz item: Ctrl+Home, Ctrl+Prawo, sprawdź Ctrl+Shift+Space („1.1 mowa.wav").
2. Tab na zaznaczonym itemie skacze do początku kolejnego słowa/dźwięku (NVDA czyta czas, np. „5.108 sec"). Pierwszy Tab = początek pierwszego słowa. Shift+Tab cofa. Tab tylko przesuwa kursor, nie zmienia zaznaczenia.
3. S: cięcie w miejscu kursora (NVDA: „1 item added"). Zaznaczenie przechodzi na prawy kawałek (Ctrl+Shift+Space → „1.2 mowa.wav"). Lewy kawałek (od 0 do pierwszego słowa) to Twój item ciszy.
4. Powtarzaj Tab / S w kolejnych miejscach, żeby dzielić mowę na części.

Gdy NVDA po S mówi „0 items added" („no items added"): nic nie zostało przecięte. S tnie tylko zaznaczony item i tylko wtedy, gdy kursor stoi w jego obrębie. Dzieje się tak, kiedy kursor jest w innym itemie niż ten zaznaczony (np. przeskoczyłeś Ctrl+J albo strzałkami do innego kawałka, albo zaznaczenie przepadło po Ctrl+Z lub po innym cięciu). Sprawdziłem: zaznaczony był item 1.5, kursor stał w itemie 1.2, S powiedziało „0 items added" i nic się nie zmieniło.

Rozwiązanie: klawisz A. To akcja niestandardowa z keymapy warsztatowej, „Select and split item under edit or play cursor": sama zaznacza item pod kursorem i od razu go tnie (NVDA: „1 item added", a Ctrl+Shift+Space pokazuje, że zaznaczony jest teraz prawy kawałek). W tej samej sytuacji, w której S powiedziało „0 items added", A przecięło właściwy item. Jeśli więc S nie działa, naciśnij A, bez szukania zaznaczenia.

3.2 Przejścia między itemami

• Ctrl+Prawo / Ctrl+Lewo: następny/poprzedni item. NVDA: „2 mowa.wav 5.108 sec" (numer, nazwa, początek). Pamiętaj: względem zaznaczonego itemu.
• Ctrl+Shift+Space zawsze mówi, który item (ścieżka.numer) jest zaznaczony.
• Ctrl+Shift+, i Ctrl+Shift+.: kursor na początek / koniec zaznaczonego itemu.

3.3 Usunięcie fragmentu

1. Ustaw tryb ripple: Alt+Shift+P do „ripple all tracks" (reszta podcastu przesunie się i zasklepi dziurę) albo „ripple off" (dziura zostaje).
2. Zaznacz item i Delete. NVDA przy ripple: „1 item removed ripple all tracks is on". Bez ripple: „1 item removed", a długość projektu się nie zmienia (dziura).
3. Pomyłka: Ctrl+Z („undo Delete items").
4. Usunięcie ciszy z początku (po odszumieniu, rozdział 4): zaznacz item ciszy, Delete. Przy „ripple off" zostaje dziura, co nam nie szkodzi, bo mowę i tak ustawimy na osi (rozdział 5).

3.4 Odtwarzanie zaznaczonego itemu

Ctrl+Alt+Spacja (odtworzenie zaznaczonego itemu): w keymapie używanej na warsztatach to akcja „Transport: Play (stop at end of selected items, ignore loop selection)". Gra od kursora do końca zaznaczonego itemu i zatrzymuje się. Zaznacz item (Ctrl+Shift+Space kontroluje), Ctrl+Shift+, (kursor na początek itemu), Ctrl+Alt+Spacja (NVDA: „play"). Gra jeden raz, bez pętli, i ignoruje zakres pętli.

Uwaga: u autora poradnika ten skrót akurat nie reagował (prawdopodobnie przechwytuje go Windows jako Alt+Spacja, czyli menu systemowe okna); u uczestników warsztatów działa. Jeśli u Ciebie nic się nie dzieje, uruchom tę samą akcję z listy akcji (F4, wpisz „stop at end of selected", Shift+Tab do listy, Enter; NVDA: „play").

Zapętlanie ciszy (potrzebne tylko do odszumiania) opisuję tam, gdzie jest potrzebne: w rozdziale 4.2, przy ReaFIR. Nie ustawiaj go wcześniej, bo do samego cięcia i montażu nie jest nam potrzebne.

3.5 Poruszanie się po osi czasu (nie tylko skoki o 5 czy 10 s)

Skok o stałe 5 s: ustaw krok strzałek na „5 sec per keypress" (naciskaj = aż NVDA to powie) i używaj Prawo/Lewo.

4. Etap 3 i 4: efekty, jeden po drugim

Kolejność na ścieżce mowy: normalizacja itemów → ReaFIR (odszumianie) → ReaGate (brama) → ReaEQ → ReaComp. Efekty (wtyczki) działają jeden po drugim, w kolejności z listy FX.

4.0 Normalizacja (przed wtyczkami)

Normalizacja to wyrównanie głośności nagrania do wskazanej wartości. Używamy miary LUFS, czyli głośności tak, jak ją słyszy ucho (im bliżej zera, tym głośniej; −18 to spokojny poziom roboczy).

Normalizujemy razem item ciszy i itemy z mową, jako jedną całość. Powód: cisza ma szum. Gdyby item ciszy był normalizowany osobno, REAPER podciągnąłby go do poziomu mowy, a profil szumu zbudowany później z takiej ciszy nie pasowałby do mowy. Sprawdziłem pomiarem na pliku testowym:

• opcja „Normalize each item separately": cisza z −44,9 dB wzrosła do −20,6 dB (czyli o ok. 24 dB, szum zrobił się głośny jak mowa);
• opcja „Normalize as if one long item": cisza i mowa zmieniły się o tyle samo (obie o −0,27 dB), a głośność całości wyniosła dokładnie −18,0 LUFS.

Kroki:

1. Ctrl+Home. Na tym etapie w projekcie jest tylko ścieżka z mową, więc Ctrl+A zaznacza wszystkie jej itemy: cichy item ciszy i itemy z mową (NVDA: np. „6 items selected").
2. Ctrl+Shift+N. NVDA: „Normalize Media Items, dialog … Normalize to: lista rozwijana, LUFS-I".
3. Przechodzimy Tabem przez poszczególne kontrolki:
   1. Tab: NVDA „pole edycji, zaznaczone -18.00". Wpisz -18 (podcast na jedną osobę; to poziom przed miksem, końcowy poziom ustawisz osobno).
   2. Tab: NVDA „Adjust mono media an additional -3dB, pole wyboru, oznaczone". Zostaw.
   3. Tab: NVDA „lista rozwijana, Normalize each item separately". Tu zmieniamy: Strzałka w dół, NVDA „Normalize to loudest item", Strzałka w dół jeszcze raz, NVDA „Normalize as if one long item". To ma być wybrane. (Okno pamięta ostatni wybór, więc następnym razem może od razu mówić „one long item". Zawsze sprawdź, co czyta NVDA.)
   4. Tab: NVDA „OK, przycisk". Enter. Wracasz do widoku ścieżek (NVDA: „trackview").

4.1 Dodawanie wtyczek: ogólne zasady (sprawdzone)

Wtyczka (efekt, FX) to program, który przetwarza dźwięk na ścieżce. Dodajesz je w oknie „Add FX", a potem pracujesz w oknie „FX".

1. F (Twój skrót „Track: View FX chain"). Gdy ścieżka nie ma jeszcze FX: od razu okno „Add FX to Track 1 "Mowa"". NVDA: „Search filter, lista rozwijana … pole edycji, zaznaczone ".
2. Wpisz nazwę wtyczki (zastępuje zaznaczony tekst), np. reafir.
3. Naciśnij Strzałkę w dół. To przenosi zaznaczenie z pola wyszukiwania na listę wyników. NVDA czyta: „List1, lista, ReaFir (FFT EQ+Dynamics Processor) (Cockos), 1 z 1". Sprawdź, że to ta wtyczka, o którą chodzi (przy kilku wynikach Strzałką w dół wybierasz właściwy).
4. Enter. Pojawia się okno „FX: Track 1 "Mowa"" z fokusem na liście: NVDA „List1, lista, VST: ReaFir (FFT EQ+Dynamics Processor) (Cockos), 1 z 1".
5. Sprawdziłem też, że sam Enter zaraz po wpisaniu nazwy (bez Strzałki w dół) dodaje pierwszy pasujący wynik. Strzałka w dół jest jednak pewniejsza, bo widzisz, co zostanie dodane.
6. Dodanie kolejnej wtyczki z okna FX: z listy Shift+Tab dwa razy. NVDA kolejno: „Remove, przycisk", potem „Add, przycisk". Enter → okno „Add FX to Track", wpisujesz nazwę, Strzałka w dół, Enter.
7. Esc zamyka okno FX (NVDA: „trackview"). Gdy ścieżka ma już FX, F otwiera okno FX (z listą), a nie dodawanie.

4.2 ReaFIR (odszumianie), krok po kroku

ReaFIR w trybie „Subtract" działa tak: najpierw „słucha" samego szumu tła (z ciszy na początku nagrania) i zapamiętuje jego widmo, a potem odejmuje ten szum od całego itemu.

Najpierw w oknie głównym przygotuj pętlę ciszy. Pętla jest potrzebna tylko tu: profil szumu buduje się, gdy wtyczka słucha ciszy, a cisza trwa kilka sekund, więc zapętlamy ją, żeby wtyczka słuchała przez 5 do 10 s bez przerwy.

1. Musisz stać na itemie ciszy (to ten pierwszy kawałek, przed pierwszym słowem; w rozdziale 3.1 powstaje jako lewy kawałek po pierwszym cięciu). Ctrl+Home, Ctrl+Prawo, sprawdź Ctrl+Shift+Space: item ciszy to np. „1.1 mowa.wav". Jeśli zaznaczony jest inny item, następne kroki zaznaczą zły zakres.
2. Ctrl+Home, [ (NVDA: „set selection start"). Zaznacz item ciszy jeszcze raz, jeśli zaznaczenie się zmieniło (Ctrl+Shift+Space kontroluje), Ctrl+Shift+. (kursor na koniec itemu ciszy), ]: NVDA „selected from start of project to cursor".
3. Ctrl+Shift+Space → np. „start 0 min 0.000 sec, end 0 min 5.108 sec, length 0 min 5.108 sec". Zakres obejmuje tylko ciszę.
4. Ctrl+R: pętla włączona (NVDA: „repeat on"). Ctrl+Home.
5. Nie naciskaj Esc w oknie głównym po ustawieniu zakresu: Esc kasuje zakres czasu i pętlę („cleared time/loop selection").

Teraz dodaj ReaFIR i ustaw tryb:

1. Naciskamy F, wpisujemy reafir, Strzałka w dół (NVDA: „List1, lista, ReaFir (FFT EQ+Dynamics Processor) (Cockos), 1 z 1"), Enter. Otwiera się okno FX, fokus na liście wtyczek (NVDA: „List1, lista, VST: ReaFir …, 1 z 1").
2. Przechodzimy Tabem 18 razy przez: pole komentarza, „Edit FX comment", listę presetów, „Preset and Performance Management", „Param", „2 in+out", „UI", „FX Active", wykres, „Reset", „Adjustment graph maximum", „Adjustment graph minimum", „FFT Size", listę jakości, „Show analysis floor", „Analysis Floor", „Reduce artifacts" i „Edit mode". Niczego tu nie zmieniamy.
3. Tab (19.). Dochodzimy do „ReaFir, grupa", „Mode:, lista rozwijana, EQ, zwinięte". Naciskamy Strzałkę w dół 4 razy: NVDA kolejno „Gate", „Compressor", „Convolve L/R", „Subtract". Zostawiamy Subtract (wybór zostaje po zejściu z listy).
4. Przechodzimy Tabem 2 razy przez: „Output Gain (dB), suwak, +0.0" i „Output Gain (dB), pole edycji, zaznaczone +0.0".
5. Tab (22.). Dochodzimy do „Automatically build noise profile (enable during noise), pole wyboru, nieoznaczone". To jest nasz cel. Ten checkbox pojawia się dopiero w trybie Subtract. (Kolejny Tab to już „Metering:, lista rozwijana, Average", czyli za checkboxem.)
6. Spacja, Enter i NVDA+Enter nie przełączają tego checkboxa. Przełącza go Shift+Spacja (NVDA: „oznaczone", ponowna Shift+Spacja: „nieoznaczone"). Sprawdzenie stanu: Shift+Tab i Tab z powrotem, NVDA czyta „oznaczone"/„nieoznaczone".

Procedura zebrania profilu szumu (sprawdzona pomiarem):

1. Okno wtyczki jest otwarte, pętla ciszy ustawiona (patrz wyżej), fokus stoi na checkboxie „Automatically build noise profile". (Jeśli wyszedłeś z okna, wejdź ponownie przez F i dojdź Tabem do tego checkboxa, 22 Taby od listy.) Zaznacz go Shift+Spacją (NVDA: „oznaczone").
2. Nie zamykaj okna wtyczki i nie wychodź z niego. Naciśnij Spacja: w oknie FX klawisz Spacja uruchamia odtwarzanie projektu (NVDA: „play, repeat on"), czyli pętla ciszy gra, a profil szumu się buduje. Pozwól grać 5 do 10 sekund (kilka obiegów pętli). Ctrl+Shift+J działa także w oknie FX i mówi, gdzie jest kursor odtwarzania.
3. Spacja zatrzymuje odtwarzanie (NVDA: „stop"). Natychmiast odznacz checkbox Shift+Spacją (NVDA: „nieoznaczone"). Od tej chwili profil jest zamrożony. Dopiero teraz zamknij okno (Esc). Jeśli zamkniesz okno przy zaznaczonym checkboxie, ReaFIR może dalej zbierać profil z całego odtwarzanego materiału, także z mowy, i mowa zacznie być wycinana (sprawdziłem: przy takim błędzie poziom mowy w okolicy 9 do 11 s spadł z −19 dB do −39 dB).
4. Wyłącz pętlę (Ctrl+R) i odtwórz mowę. Pętla już nie jest potrzebna. Odszumianie działa na całym itemie i na całej ścieżce.
5. Wynik pomiaru (plik testowy z dodanym różowym szumem na poziomie −44,9 dB): w ciszy po odszumieniu −119 dB, a mowa praktycznie bez zmian (−18,95 dB przed, −19,36 dB po).
6. Zły profil (np. zebrany razem z mową): okno FX, Shift+Tab do listy wtyczek (NVDA: „List1, lista"), Delete usuwa zaznaczoną wtyczkę z łańcucha. Dodaj ReaFIR od nowa i powtórz procedurę.

Jeśli suwak „Output Gain" przypadkiem zmieniłeś Strzałką (np. do −3.8), ustaw Tab 21 (pole edycji) na 0 i Enter.

4.3 ReaGate (brama szumów)

ReaGate to bramka szumów: gdy dźwięk jest cichszy od progu (np. szum między słowami), brama się zamyka i wycisza go; gdy mówisz, brama się otwiera.

1. W oknie FX: z listy Shift+Tab 2 razy (NVDA „Remove", „Add"), Enter, wpisujemy reagate, Strzałka w dół (NVDA: „List1, lista, ReaGate (Cockos), 1 z 1"), Enter. NVDA: „VST: ReaGate (Cockos), 2 z 2".
2. Przechodzimy Tabem 9 razy przez: pole komentarza, „Edit FX comment", presety, „Preset and Performance Management", „Param", „2/4 in 2 out", „UI", „FX Active" i „Threshold (dB), suwak" (przy nim NVDA mówi jeszcze „ReaGate, grupa").
3. Tab (10.). Dochodzimy do „Threshold (dB), pole edycji, zaznaczone -inf". Threshold to próg: poniżej tego poziomu brama się zamyka. Wpisujemy -50, Enter.
4. Przechodzimy Tabem 5 razy przez: „Pre-open (ms)" (suwak i pole edycji), „Attack (ms)" (suwak i pole edycji) i „Hold (ms), suwak".
5. Tab (16.). Dochodzimy do „Hold (ms), pole edycji, zaznaczone 0". Hold to czas, jak długo brama zostaje otwarta po spadku poniżej progu, żeby nie uciąć końcówek słów. Wpisujemy 100, Enter.
6. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Release (ms), suwak".
7. Tab (18.). Dochodzimy do „Release (ms), pole edycji, zaznaczone 100". Release to czas płynnego domykania bramy. Wpisujemy 250, Enter.
8. Kontrola: Shift+Tab, NVDA „Release (ms), suwak, 250" (i dalej wstecz: „Threshold (dB), suwak, -50" po odpowiedniej liczbie Shift+Tabów).
9. -50 dB to bezpieczny start (domyślnie „-inf" = brama zawsze otwarta). Jeśli ucina końcówki słów, obniż próg (np. −55).

4.4 ReaEQ (korekcja) — rozróżnienie męski/żeński głos

ReaEQ to korektor (equalizer): podbija lub obniża wybrane pasma częstotliwości. Dzięki temu możesz wyciąć dudnienie, zmniejszyć „zmulenie" głosu i dodać mu czytelności. Każde pasmo ma: typ filtra (Type), częstotliwość środkową (Frequency, w Hz), wzmocnienie (Gain, w dB) i szerokość (Bandwidth, w oktawach). Domyślnie: pasmo 1 „Low Shelf" 100 Hz; pasmo 2 „Band" 300 Hz 0 dB BW 2.00; pasmo 3 „Band" 1000 Hz 0 dB BW 2.00. Typy na liście „Type:" (strzałka w dół): Low Shelf → High Shelf → Band → Low Pass → High Pass (4 razy w dół) → All Pass → Notch.

Pasmo 1: filtr górnoprzepustowy (High Pass), wycina buczenie i dudnienie poniżej wskazanej częstotliwości.

1. W oknie FX: z listy Shift+Tab 2 razy („Remove", „Add"), Enter, wpisujemy reaeq, Strzałka w dół (NVDA „List1, lista, ReaEQ (Cockos) …, 1 z 1"), Enter.
2. Przechodzimy Tabem 8 razy przez: pole komentarza, „Edit FX comment", presety, „Preset and Performance Management", „Param", „2 in+out", „UI" i „FX Active".
3. Tab (9.). Dochodzimy do „Type:, lista rozwijana, Low Shelf, zwinięte". Naciskamy Strzałkę w dół 4 razy, NVDA kończy na „High Pass".
4. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Frequency (Hz), suwak".
5. Tab (11.). Dochodzimy do „Frequency (Hz), pole edycji, zaznaczone 100.0". Wpisujemy: mężczyzna 80 (sprawdzone 90), kobieta 100, Enter.

Pasmo 2: obniżenie „zmulenia" głosu. Wartości 250 Hz, −3 dB, BW 1.00 zostały sprawdzone (odczytane z powrotem).

1. Przechodzimy Tabem 6 razy przez: „Gain (dB)" (suwak i pole edycji), „Bandwidth (oct)" (suwak i pole edycji), „Band enabled" i „Log-scale automated frequencies".
2. Tab (18.). Dochodzimy do „Bands, dialog z zakładkami", „1, zakładka, zaznaczony". Naciskamy Strzałkę w prawo: NVDA czyta zakładkę 2.
3. Shift+Tab 9 razy (wracamy przez kontrolki wymienione wyżej do „Type:"). NVDA: „Type:, lista rozwijana, Band". Dla pasma 2 typ „Band" jest już domyślnie, nic nie zmieniamy.
4. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Frequency (Hz), suwak". Tab (11.). Dochodzimy do „Frequency (Hz), pole edycji, zaznaczone 300.0". Wpisujemy mężczyzna 250, kobieta 300, Enter.
5. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Gain (dB), suwak". Tab (13.). Dochodzimy do „Gain (dB), pole edycji, zaznaczone 0.0". Wpisujemy mężczyzna -3, kobieta -2, Enter.
6. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Bandwidth (oct), suwak". Tab (15.). Dochodzimy do „Bandwidth (oct), pole edycji, zaznaczone 2.00". Wpisujemy 1.00, Enter.

Pasmo 3: obecność i czytelność (to pasmo podbijamy, żeby słowa były wyraźniejsze). Sprawdzone: 3500 Hz, +2 dB, BW 1.00.

1. Przechodzimy Tabem 3 razy przez: „Band enabled" (16.), „Log-scale automated frequencies" (17.) i dochodzimy (18.) do „Bands, dialog z zakładkami". Naciskamy Strzałkę w prawo: zakładka 3.
2. Shift+Tab 9 razy do „Type:" (NVDA „Type:, lista rozwijana, Band"), potem Tab 2 razy do „Frequency (Hz), pole edycji" (po drodze suwak). Wpisujemy mężczyzna 3500, kobieta 4000, Enter.
3. Tab 2 razy do „Gain (dB), pole edycji" (po drodze suwak). Wpisujemy 2 (obie płcie), Enter.
4. Tab 2 razy do „Bandwidth (oct), pole edycji" (po drodze suwak). Wpisujemy 1.00, Enter.

Wartości dla głosu żeńskiego (100 Hz, 300 Hz −2 dB, 4000 Hz) są zalecane; mechanizm wpisywania jest sprawdzony, same liczby nie były weryfikowane słuchem.

4.5 ReaComp (kompresor)

ReaComp to kompresor: zmniejsza różnicę między cichymi a głośnymi fragmentami mowy, więc podcast brzmi równiej i nie trzeba ciągle kręcić głośnością. Główne pokrętła: Threshold (próg, powyżej którego kompresor zaczyna działać), Attack (jak szybko zaczyna działać), Release (jak szybko puszcza), Ratio (jak mocno ściska; 3:1 to umiarkowanie).

1. W oknie FX: z listy Shift+Tab 2 razy („Remove", „Add"), Enter, wpisujemy reacomp, Strzałka w dół (NVDA „List1, lista, ReaComp (Cockos), 1 z 1"), Enter. NVDA: „VST: ReaComp (Cockos), 3 z 3".
2. Przechodzimy Tabem 9 razy przez: pole komentarza, „Edit FX comment", presety, „Preset and Performance Management", „Param", „2/4 in 2 out", „UI", „FX Active" i „Threshold (dB), suwak" (przy nim NVDA mówi jeszcze „ReaComp, grupa").
3. Tab (10.). Dochodzimy do „Threshold (dB), pole edycji, zaznaczone +0.0". Wpisujemy -18, Enter.
4. Przechodzimy Tabem 3 razy przez: „Pre-comp (ms)" (suwak i pole edycji; NVDA mówi tu jeszcze „Envelope, grupa") i „Attack (ms), suwak".
5. Tab (14.). Dochodzimy do „Attack (ms), pole edycji, zaznaczone 3.0". Wpisujemy 10, Enter.
6. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Release (ms), suwak".
7. Tab (16.). Dochodzimy do „Release (ms), pole edycji, zaznaczone 100". Wpisujemy 150, Enter.
8. Przechodzimy Tabem 2 razy przez: „Auto release, pole wyboru" i „Ratio (:1), suwak".
9. Tab (19.). Dochodzimy do „Ratio (:1), pole edycji, zaznaczone 4.00". Wpisujemy 3 (stosunek 3:1), Enter.
10. Te wartości są sprawdzone wpisywaniem i odczytem. Dla obu płci takie same. Przy bardzo dynamicznym głosie (krzyki/szepty) obniż próg do −22.
11. Kontrola odczytem: Shift+Tab po kolei, NVDA: „Ratio (:1), suwak, 3", „Release (ms) … 150", „Attack (ms) … 10", „Threshold (dB) … -18".

5. Etap 5: ścieżka z muzyką, ustawienie mowy względem muzyki i autoduck (sidechain)

Autoduck (inaczej sidechain) to automatyczne przyciszanie muzyki, gdy ktoś mówi: kompresor na ścieżce muzyki „podsłuchuje" ścieżkę mowy i gdy mowa gra, obniża muzykę, a gdy milknie, muzyka wraca.

Założenie: routing ustawiasz na ścieżce MUZYKI (receive od mowy). Routing to sposób połączenia ścieżek; „receive" znaczy, że muzyka odbiera dźwięk z mowy. Mowa jest źródłem sygnału sterującego (detektora), muzyka jest przyciszana.

5.1 Nowa ścieżka i muzyka

1. Ctrl+Home, Ctrl+T, wpisz Muzyka, Enter (NVDA: „2 " … „Track name"; potem „okno").
2. Ctrl+Home (kursor 0). Ctrl+I: okno „Import file into project:", pole „Nazwa pliku". Ctrl+A, wpisz pełną ścieżkę (np. C:\muzyka\utwor.wav), Enter. Muzyka ląduje na zaznaczonej ścieżce od kursora. Po imporcie kursor stoi na końcu muzyki (NVDA: „1 min 15.000 sec"), więc wróć Ctrl+Home.
3. Kontrola: Ctrl+Prawo → „1 muzyka.wav 0.000 sec", Ctrl+Shift+Space → „2.1 muzyka.wav".

5.2 Ustawienie początku mowy względem muzyki

Chcesz np. 10 s muzyki, a potem mowa (albo 30 s: wpisz 0:30):

1. Ustaw tryb ripple off (Alt+Shift+P, Ctrl+Shift+P kontroluje).
2. Zaznacz ścieżkę mowy (Góra: „1 Mowa 2 items"), Ctrl+Prawo do itemu, który ma być początkiem mowy. Jeśli ciszy już nie potrzebujesz: zaznacz item ciszy i Delete. Zaznacz pierwszy item z mową, sprawdź Ctrl+Shift+Space („1.2 mowa.wav").
3. Ctrl+J, wpisz 10, Enter (NVDA: „0 min 10.000 sec").
4. Ctrl+Alt+Shift+, (przecinek) — „Move position of item to edit cursor" (NVDA: „… start 0 min 10.000 sec, end 0 min 29.161 sec"). Początek zaznaczonego itemu staje na kursorze.
5. Gdy mowa składa się z wielu itemów: Ctrl+A zaznacza wszystkie itemy w projekcie (NVDA: „2 items selected", a Ctrl+Shift+Space wymienia je: „1.1 mowa.wav, 1.2 mowa.wav"). Zrób to zanim wstawisz muzykę, bo Ctrl+A obejmuje też itemy innych ścieżek. Potem Ctrl+J, czas, Ctrl+Alt+Shift+,: wszystkie zaznaczone itemy przesuwają się razem, a odstępy między nimi zostają. Sprawdzone: pierwszy item stanął na 3 s, drugi, który był 5,1 s dalej, na 8,1 s.

5.3 Routing sidechain na ścieżce muzyki

1. Zaznacz ścieżkę Muzyka (Dół: „2 Muzyka 1 item").
2. I (Twój skrót „Track: View routing and I/O for current/last touched track"). Otwiera się okno „Routing for track 2: Muzyka". NVDA: „strona … dB Pan Width".
3. Tab 3 razy (od otwarcia okna) → „Track channels:, lista rozwijana, 2". Strzałka w dół jeden raz → „4". (Muzyka przyjmie teraz 4 kanały: 1-2 muzyka, 3-4 sygnał sterujący z mowy.)
4. Przechodzimy Tabem 8 razy przez: „Track Volume Fader", „Track Pan Fader", „Track Width Fader", „Media playback offset", „Sends" („Add new send…"), „Audio Hardware Outputs", „MIDI Hardware Output" i listę „Send to original channels".
5. Tab (9. od „Track channels"). Dochodzimy do „- Receives -" („Add new receive..."). To nasz cel. (Jeśli liczysz od otwarcia okna, to 12. Tab.)
6. Na liście „Receives": Strzałka w dół 1× → „Add receive from new track", Strzałka w dół 2× → „1: Mowa". Wybór od razu dodaje receive (nie trzeba nic klikać ani zatwierdzać).
7. Tab → NVDA: „Receive from track 1 "Mowa": Delete, przycisk". Dalej Taby: „Send Volume Value", „Send Pan Value" (poziom i panorama wysyłki).
8. Kanały wysyłki ustawiasz w menu kontekstowym na przycisku „Delete": fokus na przycisku „Delete" (Tab z „Receives"), klawisz Menu / Apps (lub Shift+F10). NVDA: „Kontekst, menu". Pozycje (Strzałka w dół): „MIDI volume/pan", „Envelopes and automation", „Mute", „Phase/polarity", „Mono", „Destination audio channel 1/2", „Source MIDI channel All", „Destination MIDI channel All", „Source audio channel 1/2", „Send type Post-Fader (Post-Pan)".
9. Na „Destination audio channel 1/2" naciśnij Enter (Strzałka w prawo nie otwiera podmenu). Podmenu: „1/2" (zaznaczone), „2/3", „3/4", „1", „2", „3", „4", „(New channels on receiving track)". Strzałka w dół do „3/4", Enter. Okno wraca, kontrola: Apps ponownie, Strzałka w dół do przedostatniej okolicy: „Destination audio channel 3/4". Zamknij menu (Esc).
10. Zamknij okno routingu: Esc.

5.4 ReaComp na ścieżce Muzyka (autoduck)

1. Ścieżka Muzyka zaznaczona, F, wpisz reacomp, Strzałka w dół, Enter.
2. Przechodzimy Tabem 9 razy przez: pole komentarza, „Edit FX comment", presety, „Preset and Performance Management", „Param", „2/4 in 2 out", „UI", „FX Active" i „Threshold (dB), suwak".
3. Tab (10.). Dochodzimy do „Threshold (dB), pole edycji, zaznaczone +0.0". Wpisujemy -35, Enter. (Próg niżej niż na mowie, bo to mowa ma uruchamiać przyciszanie.)
4. Przechodzimy Tabem 3 razy przez: „Pre-comp (ms)" (suwak i pole edycji) i „Attack (ms), suwak". Tab (14.). Dochodzimy do „Attack (ms), pole edycji". Wpisujemy 20 (ms, jak szybko muzyka się przycisza), Enter.
5. Przechodzimy Tabem 1 raz przez: „Release (ms), suwak". Tab (16.). Dochodzimy do „Release (ms), pole edycji". Wpisujemy 500 (ms, jak szybko muzyka wraca do głośności po mowie), Enter.
6. Przechodzimy Tabem 2 razy przez: „Auto release, pole wyboru" i „Ratio (:1), suwak". Tab (19.). Dochodzimy do „Ratio (:1), pole edycji". Wpisujemy 6 (jak mocno przycisza), Enter.
7. Przechodzimy Tabem 2 razy przez: „Knee (dB)" (suwak i pole edycji).
8. Tab (22.). Dochodzimy do „Detector input:, lista rozwijana, Main Inputs". („Detector input" to sygnał, według którego kompresor decyduje, kiedy przyciszać.) Naciskamy Strzałkę w dół jeden raz → „Auxiliary Inputs" (wejścia 3-4, czyli mowa z receive). Kolejne pozycje to „Main Input Channel L/R" i inne; nie wybieraj ich.
9. Efekt: gdy mowa gra, muzyka jest przyciszana, po mowie wraca w pół sekundy. Zmierzyłem to na wyrenderowanym pliku: muzyka sama miała ok. −17,7 dB, w trakcie mowy poziom całości spadał do ok. −19…−23 dB, a po końcu mowy muzyka wracała do −17,9 dB (okna po 2 s).
10. Możesz tu dostroić: głębsze przyciszanie → niższy próg (np. −40) lub wyższy ratio (np. 8); wolniejszy powrót → release 800.

6. Etap 6: fade in i fade out

Fade to stopniowe narastanie głośności na początku (fade in) albo stopniowe wyciszanie na końcu (fade out), dzięki któremu muzyka nie wchodzi ani nie urywa się nagle. Fade'y robisz na itemie muzyki (zaznacz go: Dół na ścieżkę Muzyka, Ctrl+Prawo, Ctrl+Shift+Space → „2.1 muzyka.wav").

• Fade in: ustaw kursor w miejscu końca narastania (Ctrl+J, np. 0:03), Ctrl+Alt+I. NVDA: „1 item faded in to cursor". Fade trwa od początku itemu do kursora.
• Fade out: ustaw kursor w miejscu początku wyciszania (Ctrl+J, np. 1:10), Ctrl+Alt+O. NVDA: „1 item faded out from cursor". Fade trwa od kursora do końca itemu.

Sprawdziłem na wyrenderowanym pliku: początek muzyki cichy i narastający do ok. 3 s, końcówka opada (−18,3 → −21,5 → −34 dB w ostatnich oknach).

7. Muzyka na całą długość podcastu, bez słyszalnych cięć

Gdy podcast jest dłuższy niż muzyka, nie kopiuj ręcznie itemu. Wykorzystaj zapętlenie źródła (item powtarza swoją zawartość w kółko, gdy go wydłużysz) i wydłuż item do końca podcastu.

1. Zaznacz item muzyki (Dół na ścieżkę Muzyka, Ctrl+Prawo, Ctrl+Shift+Space).
2. Włącz zapętlenie źródła: F4 (lista akcji), wpisz loop source, Shift+Tab 5 razy do listy (NVDA: „List1, lista"), Strzałka w dół: pierwsza pozycja „Item properties: Loop item source", Enter. NVDA mówi „enabled loop source" albo „disabled loop source". To przełącznik, więc sprawdź komunikat: ma być „enabled". Jeśli „disabled", uruchom akcję jeszcze raz. (W moim projekcie muzyka po imporcie miała już zapętlenie włączone.)
3. Znajdź koniec podcastu: zaznacz ostatni item mowy (Ctrl+Prawo kilka razy do końca), Ctrl+Shift+. (kursor na koniec itemu mowy). Możesz dodać 5 do 10 s na outro: Ctrl+J, +5, Enter.
4. Zaznacz item muzyki ponownie (Dół/Góra na ścieżkę, Ctrl+Prawo, kontrola Ctrl+Shift+Space) i Shift+Win+. (Twoja akcja „Item: Trim right edge of item to edit cursor", czyli przytnij prawą krawędź itemu do kursora). NVDA: „Trim right edge of item to edit cursor 3 min 0.000 sec". Item muzyki ma teraz długość podcastu i powtarza się sam w pętli.
5. Fade out (rozdział 6) na końcu itemu: kursor 5 do 10 s przed końcem, Ctrl+Alt+O.
6. Sprawdziłem: po przycięciu itemu 75 s muzyki do 3:00 render dał plik MP3 o długości 3:00 (2,88 MB przy 128 kbps).

Ważne: zapętlenie w REAPERZE jest twarde (bez automatycznego crossfade na łączeniu). Brak słyszalnych cięć uzyskasz, jeśli:

• Muzyka jest zrobiona jako loop (długość równa pełnym taktom, koniec płynnie przechodzi w początek). Utwory „loopable" z bibliotek royalty-free tak działają. To najprostszy sposób.
• Albo zrobisz łączenie z nakładką i crossfade (płynnym przejściem, w którym koniec jednego kawałka cichnie, a początek drugiego narasta). Sprawdzone kroki: 1. Włącz auto-crossfade przed edycją: Alt+Shift+X przełącza, NVDA mówi „crossfade on" albo „crossfade off". Ma być „crossfade on". Crossfade jest naliczany przy edycji itemów (wklejeniu, przesunięciu), więc ustaw go przed krokiem 3. 2. Zaznacz item muzyki (Ctrl+Shift+Space: „2.1 muzyka.wav") i Ctrl+C. NVDA: „1 item copied". Jeśli usłyszysz „1 track copied", nie był zaznaczony żaden item (skopiowała się ścieżka), więc cofnij i zaznacz item. 3. Ctrl+J, czas początku nakładki (np. dla 75-sekundowej muzyki i 3 s nakładki: 1:12), Enter, ścieżka z muzyką zaznaczona, Ctrl+V. NVDA: „1 item added". Kopia zaczyna się na kursorze i nachodzi na koniec pierwszego itemu. Nakładkę możesz skorygować: zaznacz drugi item (Ctrl+Prawo/Ctrl+Lewo, kontrola Ctrl+Shift+Space: „2.2 muzyka.wav"), Ctrl+J, nowy czas, Ctrl+Alt+Shift+,. 4. W miejscu nakładki REAPER sam miksuje oba itemy z płynnym przejściem. Pomiar na wyrenderowanym pliku (5 s nakładki): poziom zmienia się łagodnym łukiem o ok. 1,8 dB i wraca, bez skoku. Przy wyłączonym crossfade poziom w tym miejscu miał inny przebieg (w moim teście spadał o ok. 1,7 dB do płaskiego odcinka). Krótko: wynik zależy od tego przełącznika, więc ustaw go przed edycją. Po wykonaniu zawsze odsłuchaj łączenie (kursor kilka sekund przed nakładką, Spacja).

Moja rekomendacja: wybieraj muzykę zrobioną do zapętlania, a pętlę i przycięcie robisz akcjami z powyższych kroków. Do odsłuchu łączenia ustaw kursor kilka sekund przed końcem pierwszego obiegu (np. Ctrl+J na 1:12 dla 75-sekundowej muzyki) i odtwórz Spacją.

8. Etap 7: eksport do MP3

Eksport (render) to zapisanie całego podcastu, czyli zmiksowania wszystkich ścieżek, do jednego pliku audio.

1. Ctrl+Home (pewność, że nic nie jest zaznaczone jako zakres czasu). Możesz sprawdzić Ctrl+Shift+Space („no time selection"). Render domyślnie ma zakres „Entire project".
2. Ctrl+Alt+R: okno „Render to File". Fokus w polu „Render output file name, pole edycji, zaznaczone $project". Wpisz nazwę pliku bez rozszerzenia (np. odcinek01), zastępuje zaznaczone $project. Katalog domyślny: C:\Users\<użytkownik>\OneDrive\Documents\REAPER Media (NVDA czyta pełną ścieżkę w polu „Final render output file name"). Uwaga: przy pierwszym otwarciu okna w projekcie fokus jest w polu nazwy; przy kolejnych okno pamięta ostatnio używaną kontrolkę (np. „Render 1 file" albo „Render source"). Jeśli NVDA nie czyta pola „Render output file name", dojdź do niego Tabem lub Shift+Tabem, zanim zaczniesz pisać.
3. Przechodzimy Tabem 20 razy przez: „Extended render output file name", „Wildcards", „Final render output file name", „1 file", „Sample rate" (44100), „Channels" (Stereo), szybkość renderu, kilka checkboxów, „Postprocess", „2nd pass render", „Delay render start", „Parallel render help", „Preserve metadata", „Dither…", „Metadata enabled", „Metadata…" i zakładkę „Primary output format".
4. Tab (21. od pola nazwy). Dochodzimy do „Format:, lista rozwijana, WAV". Można szybciej: Tab aż NVDA powie „Format:".
5. Na liście „Format:" Strzałka w dół 4 razy: AIFF, CAF, FLAC, „MP3 (encoder by LAME project)".
6. Tab → „Mode: Constant bitrate (CBR)" (stała liczba kilobitów na sekundę), Tab → bitrate 128 kbps (strzałki zmieniają: dla mowy 128 kbps wystarcza, dla muzyki 192 kbps; wyższy bitrate to lepsza jakość i większy plik). Tab → jakość „q=2 (default)". Dalej checkboxy (joint stereo, ReplayGain, „Silently increment filenames…" itd.).
7. Przechodzimy Tabem 15 razy przez: Mode, bitrate, jakość, „Do not allow joint stereo", „Write ReplayGain tag", „Silently increment filenames to avoid overwriting", „Do not render files that are likely silent", „Save project copy to …", „Save … render_stats.html", „Auto-return to this dialog when finished", „Auto-close all render windows when finished", „Add rendered items to new tracks in project", „Queue...", „Save settings" i „Dry run (no output)".
8. Tab (16. od listy „Format:"). Dochodzimy do „Render 1 file, przycisk". (Kolejne Taby za „Cancel": „Render source: Master mix", „Entire project", czyli źródło i zakres.)
9. Enter. NVDA: „Rendering to file…, dialog, MP3 (lame_enc) 44100Hz 2ch 128kbps CBR q=2", a po chwili „Finished in 0:02 (61x realtime)".
10. Jeśli plik o tej nazwie już istnieje, pojawia się „Render Warning: File already exists". Przyciski (Shift+Tab od „Cancel"): „Overwrite files" (fokus domyślny), „Increment filenames". Enter na „Overwrite files" nadpisuje, „Increment filenames" dopisuje numer (np. podcast_test-001.mp3). Wybór sprawdzony: wybrałem „Increment filenames".
11. Zamknij okno renderu Esc.
12. Normalizacja do -16 LUFS i limit -1 dB w samym renderze (sprawdzone). Brickwall limit to ogranicznik, który nie pozwala szczytom dźwięku przekroczyć zadanego poziomu (żeby nie przesterowało). Normalizacja ustawia głośność całego odcinka na standard podcastowy −16 LUFS.
    1. W oknie renderu Tab do przycisku „Postprocess..." (po włączeniu i ustawieniu nazywa się „Normalize/Limit"). Nie ma stałej liczby Tabów, bo okno zapamiętuje, na której kontrolce skończyłeś. Szukaj po komunikacie NVDA.
    2. Enter: okno „Postprocess Render". Pierwsza kontrolka: „Normalize:, pole wyboru". Spacja zaznacza (NVDA: „oznaczone").
    3. Tab: lista typu („LUFS-I", zostaw). Tab: „Normalization target, pole edycji, zaznaczone -24.00", wpisz -16. Kolejne Taby: „too loud", „too quiet" (zostaw), lista „Normalize each file separately" (zostaw).
    4. Tab: „Brickwall limit:, pole wyboru", Spacja („oznaczone"). Tab: lista „Peak" (zostaw). Tab: „Brickwall limit, pole edycji, zaznaczone +0.00", wpisz -1.
    5. Okno nie ma przycisku OK. Esc zamyka je i zapisuje ustawienia. W oknie renderu pole „Postprocessing enabled" jest wtedy automatycznie zaznaczone.
    6. Renderuj normalnie. Wynik pomiaru wyrenderowanego pliku: zintegrowana głośność −16,0 LUFS, szczyt true peak −2,3 dBFS (czyli poniżej limitu −1 dB).
    7. Normalizacja itemów z rozdziału 4.0 pozostaje potrzebna do wyrównania poziomu mowy przed miksem; ta z renderu ustawia poziom całego odcinka.

9. Ściąga: cały podcast w skrócie

1. Ctrl+Home, Ctrl+T, „Mowa", Enter. F7, F8 F8. R. Najpierw 3 do 5 s ciszy, potem mowa. Spacja, Enter.
2. Ctrl+Prawo, Tab (pierwsze słowo), S: cisza jako osobny item. Cięcie dalej: Tab, S (gdy S mówi „0 items added": A). Ripple: Alt+Shift+P.
3. Normalizacja: Ctrl+Home, Ctrl+A (cisza i mowa razem), Ctrl+Shift+N, Tab, −18, Tab, Tab, Dół 2× („Normalize as if one long item"), Tab, Enter.
4. Odszumianie: stań na itemie ciszy, pętla ciszy: [, Ctrl+Shift+., ], Ctrl+R. F → reafir → Strzałka w dół → Enter. Mode: Subtract (4× w dół), Tab 22, Shift+Spacja, Spacja (5 do 10 s), Spacja, Shift+Spacja, Esc, Ctrl+R (pętla wyłączona).
5. ReaGate (Tab 10: −50, Tab 16: 100, Tab 18: 250). ReaEQ (HP 80/100 Hz; pasmo 2 250 Hz −3 dB / 300 Hz −2 dB; pasmo 3 3500/4000 Hz +2 dB). ReaComp (−18, 10, 150, 3).
6. Nowa ścieżka „Muzyka", Ctrl+I. Mowa na 10 s: Ctrl+J 10, Ctrl+Alt+Shift+,.
7. Na Muzyce: I, Track channels 4 (Tab 3, Dół), Receives (Tab 12), Dół Dół („1: Mowa"), Tab (Delete), Apps → Destination audio channel → 3/4. F → reacomp → Tab 22 → Dół („Auxiliary Inputs") → −35, 20, 500, 6.
8. Fade: Ctrl+J, Ctrl+Alt+I; Ctrl+J, Ctrl+Alt+O.
9. Długi podcast: F4 „loop source" (enabled), kursor na koniec mowy, Shift+Win+. na itemie muzyki.
10. Ctrl+Alt+R, nazwa, Format → MP3, Render 1 file, Enter.

10. Rozwiązywanie problemów

• NVDA milczy po skrótach: sprawdź, czy nie otworzył się niewidoczny dialog (np. „Render Warning", okno aktualizacji). Zamknij go Esc.
• Item „zniknął": Ctrl+Z i sprawdź Ctrl+Shift+Space. Najczęstsza przyczyna: Ctrl+Prawo względem zaznaczonego itemu, nie kursora.
• S mówi „0 items added": zaznaczony jest inny item niż ten pod kursorem. Naciśnij A (zaznacza item pod kursorem i tnie).
• Zmieniła się panorama ścieżki: Alt+Lewo/Prawo (patrz rozdział 0). Wróć do „center".
• „locking on" po naciśnięciu L: naciśnij L jeszcze raz („locking off"). Zablokowane itemy nie reagują na część edycji.
• Okno wtyczki nie pokazuje checkboxa ReaFIR: tryb „Mode:" musi być „Subtract" (checkbox pojawia się tylko w nim).
• Odszumianie robi z ciszy głośny szum albo wycina mowę: profil szumu jest zły. Sprawdź, czy normalizowałeś ciszę razem z mową (rozdział 4.0), czy pętla obejmowała tylko ciszę i czy odznaczyłeś checkbox profilu przed zamknięciem okna.
• Menu REAPER (Alt) w oknie FX jest niedostępne: zamknij okno Esc i wróć do głównego widoku.

Informacje prawne i kontakt

© 2026 Vest Media. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Poradnik „Montaż podcastu w REAPERZE z OSARA i NVDA" został przygotowany przez firmę Vest Media wyłącznie na potrzeby uczestników warsztatów „Nagrywaj ShareOko".

Prawa autorskie

Wszelkie prawa do poradnika, w tym autorskie prawa majątkowe do jego treści, układu i sposobu opisu, przysługują wyłącznie Vest Media.

Zasady korzystania

• Poradnik jest udostępniany wyłącznie uczestnikom warsztatów „Nagrywaj ShareOko" do ich własnego, osobistego użytku.
• Bez uprzedniej pisemnej zgody Vest Media nie wolno go kopiować, rozpowszechniać, publikować, przesyłać ani udostępniać osobom trzecim, a także wykorzystywać w celach komercyjnych, szkoleniowych lub w opracowaniach własnych, w całości ani we fragmentach.
• Uczestnik może zachować dla siebie jedną kopię poradnika i drukować go na własne potrzeby.

Zastrzeżenia

REAPER, OSARA i NVDA oraz inne wymienione nazwy należą do ich właścicieli i są użyte wyłącznie w celach informacyjnych. Poradnik nie jest oficjalnym materiałem żadnego z tych projektów. Opisane postępowanie sprawdzono w konfiguracji autora; Vest Media nie gwarantuje, że identyczny wynik uzyskasz w innej wersji programu lub z innymi ustawieniami.

Kontakt

• Ten poradnik: reaper.vestmedia.pl
• Strona internetowa: Vest Media, vestmedia.pl
• E-mail: [email protected]

Zgłoszenia błędów, pytania i prośby o zgodę na inne wykorzystanie poradnika prosimy kierować na powyższy adres.